Borsa ve Hisse Senedi Piyasası İşlevsel Özellikler-1-

Borsa’da fiyatlar nasıl oluşur?
Borsa’da fiyatlar, çok sayıdaki menkul kıymet alım satım emirlerinin belirli kurallar çerçevesinde aleni şekilde karşılaşmasıyla oluşur.

Yatırımcılar Borsa’ya doğrudan başvurarak alım-satım işlemleri yapabilirler mi?
Yatırımcılar Borsa’ya doğrudan başvurarak alım-satım işlemleri yapamazlar. Borsa’da menkul kıymetlere yatırım yapabilmek için yatırımcıların, sermaye piyasasında aracılık faaliyetleri yapmak üzere yetkilendirilmiş aracı kurum, yatırım bankaları ve ticari bankalardan oluşan Borsa üyelerine başvurmaları gerekmektedir.

Emirde öncelik kuralları nelerdir?
Hisse senetleri işlemlerinde emirler karşılanırken önceliklerin belirlenmesinde aşağıdaki kurallar sırasıyla uygulanır:
a) Fiyat Önceliği Kuralı:
Daha düşük fiyatlı satım emirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha yüksek fiyatlı alım emirleri daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanır.
b) Zaman Önceliği Kuralı :
Fiyat eşitliği halinde, sisteme zaman açısından daha önce kaydedilen emirler öncelikle karşılanır.
c) Müşteri Emirlerinin Önceliği Kuralı :
Fiyat ve zaman öncelikleri açısından eşitliğin sözkonusu olduğu emirler arasında müşteri emirleri, Borsa üyelerinin kendi nam ve hesaplarına verdikleri Borsa emirlerinden önce karşılanır.

Emirlerde geçerlilik süresi ne kadardır?
Müşteri, emrin geçerlilik süresini istediği gibi belirleyebilir. Emrin belirlenen süre içinde yerine getirilmemesi halinde emir geçerliliğini yitirir.
Süresi belirlenmemiş olan emirler seans esnasında verilmiş ise o seansta veya o gün, aksi takdirde emri takip eden ilk seans veya gün sonu için geçerlidir. Müşteri bu şekildeki emirler için emrin verildiği tarihten başlatmak şartıyla, sonradan süre belirleyebilir, süresi belirlenmiş emirde süre doldukça süreyi uzatabilir.

Borsa emirleri kaça ayrılır?
Borsa emirleri;
· Normal emirler,
· Küsurat emirler,
· Özel emirler,
· Toptan alış- satış emirleri,
· Açığa satış emirleri
olarak çeşitlendirilmektedir.

Normal emir ne demektir ve kaça ayrılır?
İşlem birimi halinde verilmiş, tam olarak bir lot ve katlarından oluşan emirlerdir. Aşağıda belirtilen şekillerde verilirler:

· Limit fiyatlı emirler
Fiyat ve miktarın belirtildiği emirlerdir. Bir defada sisteme girilebilecek emir miktarı Yönetim Kurulu tarafından belirtilen miktardan fazla olamaz.
· Kalanı iptal et emirleri
Bir defada girilebilecek emir miktarı sınırına bağlı kalmaksızın, fiyat ve miktar belirtilerek girilen ve emrin girildiği anda karşılanmayan bölümünün otomatik olarak iptal edildiği emir türüdür.
· Özel limit fiyatlı emirler
Tanımlanan fiyata kadar olan karşı emirlerin tümünü gerçekleştirmek amacıyla girilen emirlerdir.